::JANÓW LUBELSKI - LEŚNY SKARBIEC::

KULTURA, TURYSTYKA, SPORT

Strona utworzona w oparciu
o folder
"Janów Lubelski - Leśny Skarbiec"
wydany przez Urząd Miejski
w 2008 r.
Foto: Andrzej Wediuk

i archiwum UM

Aktualizacja: 6 listopada 2008 r.

KULTURA, TURYSTYKA, SPORT

W 2004r. Janów Lubelski otrzymał zaszczytny tytuł „Perły Lubelszczyzny”. Miasto zostało wybrane głosami słuchaczy regionalnej rozgłośni radiowej, którzy uznali miasto za najbardziej atrakcyjne miejsce do odwiedzenia i wypoczynku.

Ziemia Janowska to jeden z zachowanych regionów etnograficznych na terenie Lubelszczyzny.

Do dzisiaj można spotkać tutaj stare, tradycyjne formy, zarówno w zakresie kultury materialnej, jak i duchowej czy społecznej.

Niepokoje dziejowe, jakie dotknęły Janów w jego ponad 350 letniej historii, nie pozostawiły wielu zabytków. Te, które zachowały się do czasów współczesnych związane są z kultem maryjnym (podominikański zespół sakralny) i przynależnością miasta do Ordynacji Zamojskiej. Kilka zabytkowych obiektów przetrwało w okolicach Janowa. Są to zagrody w Momotach, Ujściu, Flisach i Wierzchowiskach z przełomu XIX i XX wieku oraz drewniany dwór z II poł. XIX w. w Momotach.

Specyfikę krajobrazu podkreślają przydrożne krzyże i kapliczki, których jest około 150. Kapliczki zlokalizowane są przede wszystkim przy głównych traktach. Najstarsza z nich usytuowana jest przy tzw. Gościńcu Biłgorajskim i pochodzi z 1848 roku.

W Janowie Lubelskim działają dwa muzea. W salach Muzeum Regionalnego, mieszczącego się w budynku dawnego więzienia, można oglądać stałą ekspozycje prezentującą włókiennictwo i tkactwo na terenie Ziemi Janowskiej oraz galerię fotografii historycznych miasta. Ekspozycję uzupełniają wystawy sezonowe, np. fotografii National Geographic czy sztuki czarnej Afryki. Muzeum stara się przybliżać także sztukę współczesną. Swoje prace prezentuje tu twórca Teatru Sceny Plastycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego – Leszek Mądzik, istnieje Galeria Teren Osobny, w muzeum odbywają się także Międzynarodowe Spotkania Artystów „Interwencje”.

W siedzibie Nadleśnictwa Janów Lubelski znajduje się stała wystawa przyrodnicza, prezentująca najcenniejsze walory naturalne Lasów Janowskich. Obok jest ekspozycja taboru kolejki wąskotorowej, której trasa wiodła z Lipy do Zwierzyńca.

Ziemia Janowska jest znana z bogactwa i różnorodności sztuki ludowej. W Łążku Garncarskim, wsi oddalonej 12 km od miasta, po dziś dzień wyrabia się tradycyjną metodą misy, dzbanki, donice, garnki i doniczki, rozwinięte jest także kaflarstwo. Tutejsze wyroby charakteryzują się prostą geometryczną ornamentyką oraz dużą skalą barw.

Dobrze rozwinięta jest plastyka obrzędowa. Kocudza, Momoty, Biała i Godziszów to miejsca, gdzie kultywuje się tradycje wielkanocne - pisanki pisane woskiem, palmy wielkanocne, kwiaty z bibuły, wycinanki. W Stojeszynie wyplatane są przedmioty z rogożyny, zaś Momoty i Janów Lubelski znane są z rzeźby ludowej.

Janów i okolice to także kapele, śpiewacy, zespoły obrzędowe wykonujące archaiczne pieśni, kultywujące piękną gwarę, grające na oryginalnych instrumentach ludowych. Są to: kapela ludowa „Dudków” oraz zespoły śpiewacze: „Janowianki”, z Momot Dolnych i „Kocudzanki”. Ciekawy repertuar posiada zespół obrzędowy z Blinowa, prezentujący dawne obrzędy i tradycje.

Warto tu wspomnieć o postaci pana Zbigniewa Butryna – miłośnika muzyki i instrumentów ludowych. Zrekonstruował on zapomniany już instrument – sukę biłgorajską, należącą do instrumentów smyczkowych.

Istotnym elementem tożsamości regionu jest kuchnia regionalna. Wyróżnikiem kuchni janowskiej jest duża ilość dań z kaszy gryczanej, w tym: piróg gryczany zwany Gryczakiem Janowskim, pieczona w piecu chlebowym kaszanka, nadziewane kaszanką prosię, sery podsuszane na płycie kuchennej, chleb domowego wypieku, wędliny produkowane tradycyjnym sposobem w małych zakładach oraz ciasta z kaszą. Wybitnymi walorami smakowymi wyróżnia się także Karp z Kopciuchy, prosta potrawa rybaków zatrudnionych w czasie jesiennych połowów na śródleśnych stawach hodowlanych.

Dla smakoszy nalewek miejscowe gospodarstwa agroturystyczne polecają żurawinówkę, rubinowy specjał wytwarzany z żurawiny, tylko tutaj zbieranej na niedostępnych dla przeciętnego turysty mokradłach i bagnach. Złote miody gryczane, leśne spadziowe czy lipowe są natomiast podstawą leczniczych nalewek miodowych. Potrawy tradycyjne wzbogacają dania współczesne. Wiele z nich, jak np. Kuroszanka Janowska (Maciej Kuroń) czy Zapiekasz Burmistrza, to kulinarne specjały przygotowane przez polskich mistrzów sztuki kulinarnej i lokalne osobowości w czasie Festiwalu Kaszy.

Janów Lubelski jest miastem turystycznym. Walory naturalne, czyste środowisko oraz dość dobrze rozwinięta baza turystyczna sprawiają, że jednym z głównych kierunków rozwoju miasta jest turystyka.

Największą atrakcję turystyczną stanowi Zalew Janowski - sztuczny zbiornik wodny o powierzchni 30 ha, położony na przedpolu Lasów Janowskich. Zalew ma złotą plażę zlokalizowaną na rozległej, śródleśnej wydmie i jest zasilany wodą ze źródliska w Stokach. Wokół zalewu rozlokowane są ośrodki wypoczynkowe, pole kempingowe oraz wypożyczalnia sprzętu pływającego. Na Zalewie znajduje się Wyspa Katarzyny, mająca w przyszłości stanowić element wyróżniający miasto spośród innych ośrodków turystycznych. Opracowywana jest także koncepcja Parku Rekreacji, miejsca aktywnego wypoczynku dla gości i mieszkańców.

Na terenie miasta organizowanych jest wiele imprez i wydarzeń przyciągających turystów z całego regionu. Dwie z nich - Ogólnopolskie Zawody Konne w Skokach przez Przeszkody oraz Festiwal Kaszy „Gryczaki” przyciągają co roku nawet do 10 tys. osób. Wśród pozostałych należy wymienić: Dni Lasów Janowskich „Leśny Skarbiec”, Jarmark Janowski (Festiwal Folkloru), Festiwal Artystów Filmu i Telewizji FART, czy też Mistrzostwa Województwa Lubelskiego w Zbieraniu Grzybów.

Imprezy te łączą w sobie elementy lokalnej kultury, promują Janów na zewnątrz oraz są czynnikiem integrującym środowisko lokalnych przedsiębiorców.

W regionie janowskim aktywnie rozwija się agroturystyka. W mieście i okolicach działają gospodarstwa agroturystyczne, zrzeszone w Stowarzyszeniu Agroturystycznym Ziemia Janowska. Położone w większości na terenie Lasów Janowskich, oferują turystom spokój i bliskie obcowanie z naturą.

Janów Lubelski stwarza możliwość uprawiania aktywnych form turystyki. Ukształtowanie terenu, woda, zaplecze sportowe i rekreacyjne stwarzają bardzo dogodne, a wręcz wymarzone warunki na wszelkiego rodzaju zgrupowania i obozy sportowe. Uzupełnieniem oferty jest kryta pływalnia "OTYLIA" wraz z mini programem SPA i odnowy biologicznej. Nad zalewem dominuje aktywna turystyka wodna - żaglówki, zawody pływackie, piłka plażowa. W pobliżu znajduje się stadnina koni, oferująca naukę jazdy konnej, przejażdżki konne oraz hipoterapię. Aktywnie działa Stowarzyszenie Kulturalno – Sportowe PEGAZ współorganizujące Ogólnopolskie Zawody Konne w Skokach i Ujeżdżaniu.

Obecność kompleksu leśnego przyczynia się do rozwoju turystyki rowerowej. Istnieje kilka tras rowerowych po Lasach Janowskich m.in. Wyprawa do Leśnego Skarbca czy Trasą Glinianych Garnków.

Trasy te wiodą przez miejscowości śródleśne, będące ośrodkami tradycyjnego janowskiego rzemiosła, przebiegają w pobliżu pomników historycznych i rezerwatów przyrodniczych.

Dla spragnionych wrażeń turystów Bagienne Bractwo Obserwatorów Terenowych organizuje przeprawy samochodami terenowymi po lesie, dużą popularnością cieszą się też kuligi w sezonie zimowym.

Janów Lubelski posiada szeroką ofertę uprawiania sportów halowych. W mieście znajduje się sala gimnastyczna o wymiarach olimpijskich do rozgrywek piłki siatkowej i koszykówki. Działa kilka sekcji wschodnich sztuk walki – zapasy, karate tradycyjne, Jiu-Jitsu.

W Janowie bardzo popularna jest piłka nożna. W mieście znajduje się stadion piłkarski należący do Miejskiego Klubu Sportowego „Janowianka” odnoszącego sukcesy w IV lidze.