poniedziałek, 20 listopad 2017, Imieniny: Anatola, Rafała, Edmunda

Pogoda w Janowie

Jan Saryusz Zamoyski

Jan Saryusz Zamoyski
I Ordynat Ordynacji Zamoyskiej

Jan Saryusz Zamoyski urodził się 19 marca 1542 roku w Skokówce - zmarł 3 czerwca 1605 w Zamościu. Jego rodzicami byli Stanisław Zamoyski, kasztelan chełmski i Anna Herburtówna z Miżyńca. W 1551 ojciec Zamoyskiego przyjął wyznanie kalwińskie. Pierwsze nauki Jan odebrał w Krasnymstawie, a następnie został wysłany na studia do Paryża, skąd po kilku latach przeniósł się do Strasburga, a następnie do Padwy, gdzie przeszedł na katolicyzm.

W 1563 został wybrany rektorem akademii padewskiej. Tam też napisał po łacinie swe dzieło De Senatu Romano Libri II ("O Senacie Rzymskim Księgi Dwie), broszurę o starożytnym Rzymie, w której doszukiwał się odniesień zasad konstytucyjnych republiki rzymskiej do Korony Królestwa Polskiego. Po powrocie do kraju uzyskał od króla Zygmunta Augusta godność sekretarza królewskiego, a następnie za porządkowanie Archiwum Skarbca Koronnego otrzymał (będące do tej pory w posiadaniu Stanisława Zamoyskiego) – starostwo zamechskie. W 1571 r. sekretarz ożenił się ze szlachcianką Anną Ossolińską, była ona córką macochy Jana z jej pierwszego małżeństwa z Janem Ossolińskim, chorążym lubelskim. Jednak Anna zmarła po roku małżeństwa, nie dając mężowi potomka. Po śmierci ojca w 1572 r. objął „drogą spadku” także starostwo bełskie. Oprócz tego był starostą: międzyrzeckim, krzeszowskim, knyszyńskim, tykocińskim i dorpackim. Był znanym polskim szlachcicem, doradcą królów Zygmunta II Augusta oraz Stefana Batorego, wielkim przeciwnikiem króla polskiego Zygmunta III Wazy, uchodzącym za jednego z największych dyplomatów w dziejach państwa polskiego, wielkim politykiem i równie cenionym mężem stanu.

Wkrótce 1577 roku w Warszawie Jan poślubił 17-letnią księżniczkę Krystynę z rodziny Radziwiłłów, małżeństwo to wiązało potężnego już podkanclerzego z rodem o pierwszorzędnym znaczeniu na skalę całego państwa, niestety po trzech latach małżeństwa, bo w 1580 r. Krystyna zmarła również bezpotomnie. Trzecią żoną ordynata została w 1583 roku młodziutka, bo 14-letnia bratanica króla Stefana Batorego - Gryzelda Batorówna. Nowa żona dała hetmanowi dwie córki - Annę i Zofię, ale sama przy porodzie zmarła, a wkrótce i obie ich córki. Jego czwartą i zarazem ostatnią żoną była Barbara Tarnowska, która przeżyła go o 5 lat dając mu syna - Tomasza (późniejszy wielki kanclerz koronny, II ordynat Ordynacji Zamojskiej).

W 1589 roku Jan Zamoyski utworzył z podstawowego trzonu swych dóbr Ordynację Zamojską, zostając zarazem pierwszym ordynatem. To właśnie on w 1595 roku zawarł z Trojanowskim, w imieniu Czarnkowskich, umowę w Augustowie, na mocy której za sumę 130 zł polskich wszedł w posiadanie dóbr gorajskich, a w jej ramach i wsi Biała i włączył je do Ordynacji. Na gruntach wsi Biała w 1640 roku Katarzyna z Ostrogskich Zamoyska (żona Tomasza Zamoyskiego) założyła Janów.

W ostatnich latach panowania Jan uczestniczył w porządkowaniu archiwum koronnego na Wawelu. Niezaprzeczalne jest, iż Jan Zamoyski był wielkim człowiekiem. W czasie swojego życia zdobył wielki majątek. Miał w posiadaniu 24 miasta i ok. 816 wsi (ok. 6400 km²). Zbudował Zamość, założył Ordynację Zamoyską, ufundował Akademię Zamoyską. Posiadał własne wojsko i czerpał ze swoich dóbr ogromny zysk.

Tekst: Aneta Malinowska

Źródła:

  1. Rożek Helena, „Powstanie Janowa Lubelskiego i jego rozwój w okresie staropolskim”, w: ”Janów Lubelski 1640-2000”, Janów Lubelski 2000.
  2. Witusik Adam Andrzej, „O Zamoyskich, Zamościu i Akademii Zamojskiej”, Lublin 1978.
Twój pomysł - europejskie pieniądze
eu
Projekt współfinansowany ze Środków Europejskiego Funduszu Rozwoju
Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa
Lubelskiego na lata 2007-2013.
Projektowanie i tworzenie stron www